Spółdzielnia socjalna to podmiot gospodarczy, który łączy w sobie cechy przedsiębiorstwa oraz organizacji pozarządowej. Działa na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1205). Cechą odróżniającą spółdzielnię socjalną od spółki prawa handlowego jest przede wszystkim pierwszeństwo celów społecznych nad maksymalizacją zysku. Głównym celem spółdzielni jest zapewnienie pracy swoim członkom. Spółdzielnie socjalne istnieją, aby pomagać osobom, które z różnych powodów nie radzą sobie na rynku pracy. Praca w spółdzielni socjalnej daje im nie tylko możliwość podjęcia zatrudnienia, lecz jest również szansą na zdobycie doświadczenia i zwiększenie pewności siebie1). Założyć spółdzielnię mogą zarówno osoby fizyczne jak i osoby prawne.

Sytuacja społeczno-ekonomiczna poszczególnych grup społecznych, w tym także osób niepełnosprawnych jest pochodną sytuacji na rynku pracy. Niestabilność i brak pracy, rosnące wymagania i ogromna konkurencja bezpośrednio wpływają na życie osób z niepełnosprawnością. Chociaż bezrobocie i problemy ze znalezieniem i utrzymaniem pracy dotyczą wielu ludzi, to trudności te dotykają w sposób szczególny osoby niepełnosprawne. Z uwagi na dysfunkcje i problemy z realizowaniem określonych zadań a także społeczne i mentalne bariery, osoby niepełnosprawne są wyjątkową kategorią społeczną na rynku pracy. Ich funkcjonowanie jest często bardzo utrudnione. Brak pełnej sprawności psychicznej i fizycznej, i wynikające z tego ograniczenia nie muszą jednak oznaczać dla tych osób społecznej i zawodowej izolacji. Znalezienie i utrzymanie zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne nie jest łatwe. Z powodu dysfunkcji znajdują się w pewnym sensie na marginesie społecznego i często także zawodowego, ale również rodzinnego życia. Z tego powodu aktywizacja zawodowa i społeczna stanowi ogromne wyzwanie zarówno dla państwa, jak i dla instytucji wspierających osoby z dysfunkcjami oraz dla współczesnych systemów edukacyjnych.

Konwencja Praw Osób Niepełnosprawnych gwarantuje im prawo do „do pracy, na równych zasadach z innymi obywatelami, w tym prawo do utrzymywania się z pracy wybranej przez siebie i akceptowanej na rynku pracy i w środowisku pracy, o charakterze otwartym, niewykluczającym i dostępnym dla osób niepełnosprawnych”2). Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z dysfunkcjami jest jak najbardziej możliwa, wymaga jednak spójnych i przemyślanych rozwiązań i regulacji prawnych. Konieczna jest współpraca pomiędzy jednostkami realizującymi zadania w zakresie aktywizacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.

 Dobrym przykładem działania na rzecz zatrudnienia osób niepełnosprawnych jest inicjatywa utworzenia spółdzielni socjalnej osób prawnych przez Gminę Łęczna i Powiat Łęczyński. Inicjatorem powołania spółdzielni był Powiatowy Zakład Aktywności Zawodowej w Łęcznej (PZAZ), placówka funkcjonująca w mieście Łęczna już dwanaście lat. Pracownicy - przede wszystkim osoby niepełnosprawne ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności - dali się poznać jako osoby pracowite, rzetelne, odpowiedzialne, którym bardzo zależy na utrzymaniu pracy. Tym samym PZAZ jako firma, postrzegany jest w środowisku lokalnym jako wiarygodny partner biznesowy. Do idei utworzenia spółdzielni socjalnej nie było potrzeby przekonywać zarówno samorządu gminy, Burmistrza Teodora Kosiarskiego, jak i powiatu i Starosty Romana Cholewy oraz radnych. Wszyscy byli przekonani do słuszności idei. Uchwały intencyjne zostały podpisane na początku bieżącego roku i dały możliwość ubiegania się o środki zewnętrzne na utworzenie spółdzielni socjalnej. Pierwszy wniosek złożony został do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w dniu 23.02.2018r. w ramach programu ”Wyrównywania różnic między regionami III” w ramach zadania „C” na kwotę 280.000,00 zł, która stanowiła 70% środków niezbędnych do uruchomienia działalności spółdzielni. Uzupełnieniem był kolejny wniosek o objęcie wsparciem zmierzającym do przyznania dotacji na stworzenie przedsiębiorstwa społecznego w ramach projektu „Lubelski Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej" współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 na kwotę 120.000,00 zł. Wszystkie aplikacje przeszły pozytywną weryfikację i uzyskały dofinansowanie w zaplanowanym budżecie (informacja o wynikach pozytywnej oceny z dnia 3.07.2018r. i przyjęcie dofinansowania, jak również przyznanie wsparcia pomostowego na 10 miejsc pracy w wysokości 43.500,00 zł).

Wkład własny Gminy Łęczna i Powiatu Łęczyńskiego do spółdzielni socjalnej wyniósł jednorazowo po 5.000 zł jako udział własny i 100 zł kwoty „wpisowego”. Założyciele spółdzielni mogą dodatkowo otrzymać jednorazową dotację na utworzenie spółdzielni przyznawaną z Funduszu Pracy, ubiegać się w starostwie o refundację składek za ubezpieczenie społeczne (w ramach formuły zatrudnienia wspieranego), skorzystać ze zwolnień podatkowych (dochody spółdzielni socjalnej wydatkowane na cele związane ze społeczną i zawodową reintegracją członków spółdzielni zwolnione są z podatku dochodowego od osób prawnych) i zwolnień z opłat sądowych3).

Powołanie spółdzielni socjalnej odpowiadało wprost na zapotrzebowanie na usługi pielęgnacji ogrodów zielnych, utrzymania porządku przy drogach, usługi dostarczania posiłków do klientów indywidualnych, organizacji imprez okolicznościowych, opieki nad osobami niezaradnymi, czy świadczenia prac porządkowych w placówkach publicznych i u klientów indywidualnych. Spółdzielnia została zarejestrowana w KRS w dniu 28 sierpnia 2018r. i obecnie przygotowuje się do przeprowadzenie procedury zamówień publicznych na zakup sprzętu niezbędnego do prowadzenia działalności w wyżej opisanym zakresie.

Realizowany w Polsce model pracy osób niepełnosprawnych przewiduje cztero- etapowość rehabilitowania i zatrudniania osób niepełnosprawnych:

  • w warsztatach terapii zajęciowej,
  • w zakładach aktywności zawodowej,
  • w zakładach pracy chronionej oraz
  • na otwartym rynku pracy.

Zarówno warsztaty terapii zajęciowej jak i zakłady aktywności zawodowej zostały pomyślane jako tymczasowe formy zatrudnienia dla osób z niepełnosprawnością. Ich wejście na otwarty rynek pracy jest uzależnione od opinii zespołu programowego ZAZ.

W Powiatowym Zakładzie Aktynowości Zawodowej w Łęcznej realizowany był równolegle projekt „Kamienie milowe w rehabilitacji społeczno-zawodowej osób z niepełnosprawnością” w partnerstwie z Agencją Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Sp. z o. o. skierowany do osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym z terenu powiatu łęczyńskiego. Grupę docelową (50 osób) stanowiły w 100% osoby z niepełnosprawnościami, w tym osoby pozostające bez zatrudnienia, w wieku 15-64 lata (45 osób) oraz osoby zatrudnione w PZAZ (5 osób). Jednym z założeń projektu było przygotowanie osób niepełnosprawnych – uczestników projektu, do pracy w spółdzielni socjalnej m.in. poprzez przeszkolenie 15 osób niepełnosprawnych w ramach kursu „Pracownik pielęgnacji ogrodów zielonych” i 5 osób „Pracownik remontowo-budowalny”. Obecnie spółdzielnia socjalna przyjęła już na staż (finansowany ze środków UE) grupę 9 osób. Staże trwają do końca 2018r. Dodatkowo 11 osób, przebywa na stażach w innych placówkach, które - z dużym prawdopodobieństwem - w przyszłości będą zainteresowane współpracą ze spółdzielnią. Zakłada się, że stażyści od nowego roku otrzymają umowy o pracę ze Spółdzielnią Socjalną.

Spółdzielnia otrzymała pierwsze zlecenia od Urzędu Miasta Łęczna na utrzymanie czystości w mieście. Dwa razy w tygodniu sprzątane są śmietniki na terenie miasta. Dodatkowo pracownicy wykonują zlecenia od osób indywidualnych: sprzątanie klatek schodowych w blokach, grabienie liści, czy porządkowanie grobów. W ramach zajęć praktyczno- szkoleniowych spółdzielnia wyremontowała już pomieszczenia swojej siedziby przy ul. Staszica 9 w Łęcznej.

W Powiatowym Zakładzie Aktywności Zawodowej w Łęcznej pozytywnie zostało ocenionych przez radę programową pięć osób niepełnosprawnych. Zostały zakwalifikowane do projektu, ukończyły szkolenia i rozpoczęły staże zawodowe. Planuje się zatrudnić je w spółdzielni socjalnej od nowego roku. Ważne jest to, że będą mogły liczyć na zatrudnienie na tzw. „pełny etat”, co stanowi atrakcyjniejszą ofertą w porównaniu do PZAZ, gdzie istnieje możliwość zatrudnienia z reguły na 0,55 etatu.

Przykład inicjatywy powołania spółdzielni socjalnej w Łęcznej pokazuje, że możliwe są skoordynowane działania różnych instytucji skierowane na aktywizację zawodową osób niepełnosprawnych. Wspólna inicjatywa przyczyniła się do powstania nowych miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych, a odpowiedzialność społeczna towarzysząca tej inicjatywie efektywnie przyczyniła się do pozyskania – tak ważnych - pierwszych zleceń dla tego nowopowstałego podmiotu ekonomii społecznej. Przy tej okazji warto podkreślić, że z aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych wynikają korzyści nie tylko dla samych zatrudnionych. Zyskują pracodawcy. Korzyści należy upatrywać również w integracji z innymi zatrudnionymi oraz w postrzeganiu osób niepełnosprawnych przez społeczność lokalną.

 

         

Praca stażystów w Spółdzielni Socjalnej „Pod dobrym adresem” w Łęcznej

 Małgorzata Paprota

 

Strony internetowe:

www.barka.org.pl

www.unic.un.org.pl/dokumenty/Konwencja_Praw_Osob_Niepelnosprawnych.pdf

www.integralia.pl/porada-kandydat/spoldzielnia-socjalna-dla-kogo/

 

O Autorze

Małgorzata Paprota – od dwunastu lat Dyrektor Powiatowego Zakładu Aktywności Zawodowej w Łęcznej, wieloletnia przewodnicząca Powiatowej Społecznej Rady ds. Osób Niepełnosprtawnych przy Staroście Powiatu Łęczyńskiego, członek Zarządu Związku Pracodawców Zakładów Aktywności Społecznej i innych Przedsiębiorstw Społecznych.


1) http://barka.org.pl/node/315

2) http://www.unic.un.org.pl/dokumenty/Konwencja_Praw_Osob_Niepelnosprawnych.pdf

3) http://www.integralia.pl/porada-kandydat/spoldzielnia-socjalna-dla-kogo/